ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ލީޑަރޝިޕް

ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު 

"މިރާއްޖެފަދަ ކުޑަކުޑަ ތަނެއްގެ ބީރައްޓެހި ރަށެއްގައި އުފެދުނު ޒުވާނަކު ތިމާގެ ދީނަށް ނަޞްރު ދިނުމަށް ތިމާގެ ވަޒަން ބޭރުމީހުންގެ އަތުން ސަލާމަތް ކުޅައުމަށް ކަމަރުބަނދެ ޤުރުބާން ވެގަތުމަށް އެކުރެއްވި ހިތްވަރަކީ ޤިޔާމަތަށްދާންދެން ސާބަސް ދޭހައި ކަމެކެވެ." މިއީ ޕޯޗްގީޒުންގެ އަތްދަށުން 01 ރަބީޢުލްއައްވަލް 981 (2 ޖުލައި 1573) ގައި ދިވެހިރާއްޖެ މިނިވަންކުރައްވައި، ޤައުމު ބިނާކޮށްދެއްވި އަލްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޡަމް ސިރީ ސަވާދީއްތަ މަހާރަދުން ނުވަތަ އުތީމު ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ވާހަކަ ލިޔުއްވި ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަލްމަރުޙޫމް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން ލިޔުއްވާފައިވާ ޢިބާރާތެކެވެ. 1940ގައި ލިޔުއްވާފައިވާ "ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ވާހަކަ" އަކީ ސިޔާސީ ރޭވުންތެރިކަމާއި އިސްތިރާޖީ ހަމަތައް ފެނިގެންދާ ޙިކުމަތްތެރި ވާހަކައެކެވެ. ދީނީ އަޤީދާއާއި އިންސާނީ ދިރިއުޅުމާ ގުޅިލާމެހިފައިވާ މިންވަރާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެ ޒަމާނުގެ އާދަކާދައާއި ސަޤާފަތް އެނގިގެންދާ ވާހަކައެކެވެ. މިއީ އިޝްޤީ ލޯބީގެ ކާމިޔާބާއި ނާކާމިޔާބުގެ ކުލަތައް ފެންނަ، ލޯބީގެ އެންމެ ހިމަ ނާރުތަކާ ކުޅެލާ އަސަރުގަދަ ވާހަކައެއްވެސް މެއެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނު ވާހަކަ އަޅުގަނޑުގެ ޢުމުރުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި އެތައް ފޮތަކުން ފޫހިވުމެއްނެތި އެތައް ފަހަރަކު ކިޔައިފީމެވެ. އެ ވާހަކައިން އަޅުގަނޑު އެންމެ ޝަޢުޤުވެރި ބަޔަކަށްދިމާވީ އަލްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޡަމްގެ ޝަޚްސިއްޔަތެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ހަރުދަނާ ލީޑަރޝިޕެވެ.  

އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑް

އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑުގެ ޚިދުމަތް ރަސްމީގޮތުން ފެށިފައިވަނީ 1980 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ކޯސްޓްގާޑުގެ ޚިދުމަތް ފެށުމުގެކުރިންވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްކަނޑުތައް ބެލެހެއްޓުމުގައި ސިފައިން ހަރަކާތްތެރިވެފައިވެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ސަލާމް

ޤައުމީ މިއެކުވެރިކަން މަތީ ތިބެގެން ކުރީމެ ސަލާމް
ޤައުމީ ބަހުން ގިނަހެޔޮ ދުޢާ ކުރަމުން ކުރީމެ ސަލާމް

ޤައުމީ ނިޝާނަށް ޙުރުމަތާއެކު ބޯލަނބައި ތިބެގެން
އައުދާނަކަން ލިބިގެން އެވާ ދިދައަށް ކުރީމެ ސަލާމް

ނަސްރާ ނަސީބާ ކާމިޔާބުގެ ރަމްޒަކަށް ހިމެނޭ
ފެއްސާއި ރަތާއި ހުދާ އެކީ ފެނުމުން ކުރީމެ ސަލާމް

ފަޚްރާ ޝަރަފް ގައުމަށް އެހޯދައިދެއްވި ބަތަލުންނަށް
ޒިކްރާގެ މަތިވެރި ޅެންތަކުން އަދުގައި ކުރީމެ ސަލާމް

ދިވެހީންގެ އުންމަތް ކުރި އަރައި ސިލްމާ ސަލާމަތުގައި
ދިވެހީންގެ ނަން މޮޅުވުން އަދައި ތިބެގެން ކުރީމެ ސަލާމް

މިނިވަންކަމާ މަދަނިއްޔަތާ ލިބިގެން މިޢާލަމުގާ
ދިނިގެން ހިތާމަތަކުން ތިބުން އެދިގެން ކުރީމެ ސަލާމް

ދީނާއި ވެރިންނަށް ހެޔޮހިތުން ހުރުމަތް އަދާކުރަމުން
ސީދާ ވަފާތެރިކަންމަތީ ތިބެގެން ކުރީމެ ސަލާމް

ދައުލަތުގެ އަބުރާ ޢިއްޒަތާ މަތިވެރިވެގެން އަބަދަށް
އައުދާނަވުން އެދި ހެޔޮދުޢާ ކުރަމުން ކުރީމެ ސަލާމް

ޅެންވެރިކަމުގައި އަޅުގަނޑު

ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

އަޅުގަނޑަށް ޅެންވެރިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަދެވުނީ އަޅުގަނޑުގެ އުފަން ރަށް ކަމުގައިވާ މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނު ބުރީ މަނަދޫގައި ހުންނަ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއިން ތަޢުލީމް ހާސިލުކުރި ދުވަސްވަރުއެވެ. ޅެންވެރިކަމަށް ޝައުޤުވެރިވީ އަޅުގަނޑުގެ ދިވެހި ބަހުގެ އުސްތާޒު އަދި އަޅުގަނޑުގެ ލޮބުވެތި ބޮޑުބޭބެ، ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގެ އޭރުގެ ނާޒިރު އަލްފާޟިލް ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ޤާސިމުގެ ފަރާތްޕުޅުން ލިބިގެންދިޔަ އެހީތެރިކަމާއި ދެއްވި އިރުޝާދާއެކު 1990 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ސްކޫލް ދައުރަށްފަހު ޅެންވެރިކަމުގެ އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ނުކޮށް، 24 އަހަރު މެދުކެނޑިއެއް ދިޔައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޅެންވެރިކަމުގެ ފަންނަން އޮންނަ ޝައުޤުވެރިކަން އޮތެވެ. ކުޅަދާނަ މޮޅެތި ޅެންވެރިންގެ ޅެން ކިޔާ، ޅެމާއި ލަވައާ އަދި ޅެންވެރިކަމާގުޅޭ ގޮތުން ޓީވީންނާއި ރޭޑިއޯއިން ތައްޔާރުކޮށް ފޮނުވާ ޕްރޮގްރާމްތައް ކުރިއެކޭ އެއްގޮތަށް ޝައުޤުވެރިކަމާއެކު ބަލާ އަދި އަހާ ހަދަމުން ދެވުނެވެ. އެގޮތުގައި 24 އަހަރުގެ މެދުކެޑުމަކަށްފަހު އަލުން ޅެންހަދަން ފެށީ 2014 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެ އަަހަރުގެ ތެރޭގައި ބައެއް ޅެންތައް މީސް މީޑިއާގައި އަޅުގަނޑު ޕަބްލިޝިން ކުރަމުން ދާންފެށީމެވެ. އެ ޅެންތަކަށް ވަރަށް ގިނަ ބައެއްގެ ތަރުހީބު ލިބެންފެށިއެވެ. ބައެއް ޒުވާން ކުދިން ޅެން ހަދަން ދަސްކޮށްދޭން އެދެމުން ދިޔައެވެ. އަޅުގަނޑަށް އެނގިހުރި މިންވަރަކުން ބުނެދީ އޮޅުންފިލުވައިދީ ހަދަމުން ދިޔައީމެވެ. އެ ދުވަސްވަރު އަޅުގަނޑަށް އެންމެ ބޮޑު އެހީތެރިމެއް ދެއްވާ ހިތްވަރު ދެއްވި ބޭފުޅަކީ އަޅުގަނޑުގެ ލޮބުވެތި ބައްޕަ، އަލްފާޟިލް ސަޢީދު ޤާސިމެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕައަކީ ކުރިން ވަރަށް ގިނަ ޅެންތަކެއް ހައްދަވާފައިވާ ކުޅަދާނަ ޅެންވެރިއެކެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ބޮޑު ބޭބެއަކީ ވެސް ޅެންވެރިއެކެވެ. އަޅުގަނޑުގެ މާފައަކީ ވެސް ޅެންވެރިއެކެވެ. އަދި ކުޅަދާނަ ލަވަ ކިޔުންތެރިއެކެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ލަނޑުދަނޑި ތިޔަރީ

ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު 

ލަނޑުދަނޑިއަކީ އަމާޒު ފަތްގަނޑެވެ. ލަނޑުދަނޑިއަށް ވާސިލުވުމަކީ އެމީހަކު ގަސްތުކުރި ކަމަކާ ހަމައަށް ދެވުމެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ވަރަށް ފަސޭހަކަމާއެކު ލަނޑުދަނޑިއެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އެމީހަކު ހާސިލުކުރަން ބޭނުންވާ ގޯލެއް ނިންމި ދާނެއެވެ. އެކަމަށްޓަކައި އުންމީދުތަކެއް ކުރެވިދާނެއެވެ.  އުންމީދު ކުރަމުން ކުރަމުންގޮސް ޚިޔާލީފޮލާތަކެއް ވެސް ކެއްކިދާނެއެވެ. އެމީހަކާ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ވުރެ މައްޗަށް ވެސް ކަންތައްތައް ޚިޔާލުގައި ރޭވިދާނެއެވެ. އެކަމަކު ލަނޑުދަނޑިއެއް ހާސިލުކުރަން ބޭނުންނަމަ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ކަންތައްތަކެއް ކުރަން ޖެހެއެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ކަންތައްތަކެއް އެނގެން ޖެހެއެވެ. ކަންތައްތަކެއް ވާންޖެހެއެވެ. އެ ކަންކަމަށް އަޅުގަނޑު ކިޔަނީ ލަނޑުދަނޑީގެ 3 ތަނބެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ޝައުޤު ތިޔަރީ

ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު 

ޝައުޤަކީ ކަމަކާ ދޭތެރޭގައި އެދުންވެރިވުމެވެ. ޝައުޤުވެރިކުރުމަކީ ކަމަކާދޭތެރޭގައި އެދުންވެރި ކުރުވުމެވެ. ޝައުޤުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަކީ ކަމަކާދޭތެރޭގައި އެދުންވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމެވެ. ކޮންމެ ކަމެއް ހާސިލުކުރުމުގައި ވެސް ޝައުޤުވެރިކަން ވަރަށް މުހިންމެވެ. ވަކި ލަނޑުދަނޑިއެއް ނުވަތަ ގޯލެއް ނުވަތަ މިޝަނެއް ނުވަތަ ޓާސްކެއް ފުރިހަމަ ކުރުމަށް ވެސް ޝައުޤުވެރިކަމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ކަމެއް ހާސިލުކުރުމަށް އަމިއްލައަށް ޢަޒުމު ކަނޑައެޅުމުގައި އަދި އެ ޢަޒުމުގައި ސާބިތުވެ ހުރުމުގައި ޝައުޤުވެރިކަން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. އަދި ބަޔަކު ލައްވާ މަސައްކަތެއް ކުރުވި ކަމުގައިވިޔަސް އެ ބަޔަކު އެކަމަކަށް ޝައުޤުވެރިކުރުވާ އަދި އެބައެއްގެ ޝައުޤުވެރިކަން އިތުރުކުުރުމަކީ ނުވަތަ އެބަޔަކު ޝައުޤުވެރިކަމާއެކު ބޭތިއްބުމާއި އެބައެއްގެ މެދުގައި ރޫޙާއި ޖޯޝް އުފެއްދުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ޅައިރުގެ ހަނދާން

މަތީގައިވާ ފޮޓޯ ފެނުމުން އަޅުގަނޑުގެ ޅައިރުގެ ހަނދާންތައް ހޭލައިފިއެވެ. އުފަން ރަށުގެ އޭރާއި މިހާރުގެ ތަފާތު ބުނެދީފިއެވެ. އޭރު މަނަދޫއަކީ ފަޅު ކޮނެ ބަނދަރު ހަދާފައި އޮތް ރަށެއް ނޫނެވެ. ފަޅުތެރޭގައި ރީތި ކުޑަކުޑަ ރަށެއް އޮތެވެ. ދިޔަހިކޭ ދުވަސްވަރު މުޅި ފަޅު އޮންނާނީ ހިކިފައެވެ. އެ ކުޑަކުޑަ ރަށަށް ނުތެމި ދެވޭނެއެވެ. ފަޅުމަތީގައި މަސް ހިފަން އުޅުނު ގޮތާއި، އަމަންތަ (ސަނދަރަ) ނަގަން އުޅުން ގޮތެވެ. ބޮލި ހިލަން އަންހެންވެރިން އުޅުނު ގޮތެވެ. ބޮނބި ފާކުރަން މީހުން ބޮބި ވަޅުލާ އުޅުނު ގޮތެވެ. ކުދިން ވަދު ދޯނިތަކުން ފަޅު ޒީނަތްތެރިކޮށްފައި އޮންނަ ގޮތެވެ. ވިހައިގެން އަންހެންވެރިން މޫދަށް އެރި ތިބޭ ގޮތެވެ. ފަޅުގައި ދާއަޅާ ކަޅުއޮށާއި ރާބުޅުތައް އެއްގަންކުރާ ގޮތެވެ. މަހުން ލަފާ މީހުން މަސްތައް ރާޅު ފެންފަށަށް އުކާލާގޮތެވެ. އަތިރިމަތީގައި ދޮށި އުކައިގެން ކޮރަކައްޔާއި މެކުނާއި ބޮޑެތި އޮރިތައް ބާނާ ގޮތެވެ. ދުރުން މާ ދުރުން އުދުހިފައި އަންނަ ރަތަފައިތައް މަނަދޫގެ އަތިރިމަތީގައި ހިނގާއުޅުނު ގޮތެވެ. މަޅިފަތި ހިފައިގެން ކުޑަ ކުދިންތައް އެ ސޮރުމެން ލަވާ އުޅުނު ގޮތެވެ.