Wednesday, February 29, 2012

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރުގެ އަސްކަރީ ޚިދުމަތް


 

ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

މއ. އަޅިވިލާގޭ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު އަސްކަރީ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގެންނެވީ 18 ޖޫން 1985 ގައެވެ. އެންލިސްޓެޑް ސިފައިންގެ ސޯލްޖަރެއްގެ ގޮތުގައި ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިގެންނެވި ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ކޮމިޝަން ކުރެއްވީ 21 އެޕްރީލް 1992 ގައެވެ. ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ތަފާތު ގިނަ މަޤާމުތައް ފުރުއްވާފައިވާއިރު އެންމެ އިސް މަޤާމަކަށް އަދާކުރެއްވި މަޤާމަކީ ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މަޤާމެވެ. އެ މަޤާމަށް އައްޔަން ކުރެއްވީ 18 ނޮވެންބަރު 2008 ގައެވެ. 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުވަރީ 29 ވަނަ ދުވަހު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ރިޓަޔަރ ކުރަންވަންދެން ވެސް ހުންނެވީ އެ މަޤާމުގައެވެ.

 

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރަކީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ރޯޔަލް މިލިޓަރީ އެކަޑަމީ، ސޭންޑްހަރސްޓް އިން އޮފިސަރ ކެޑޭޓް ކޯސް ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށްފަހު ކޮމިޝަން ކުރެވުނު އޮފިސަރެކެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރު ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލްގެ ރޭންކަށް ޕްރޮމޯޓް ކުރެއްވީ 08 ފެބްރުއަރީ 2009 ގައެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް)ފަރުޙަތު ޝަހީރު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ކުރެއްވި އެންމެ އަގުހުރި އެއް ޚިދުމަތަކީ 1988 ނޮވެންބަރު ތިންވަނަ ދުވަހު ކުރެއްވި އަގުހުރި މަސައްކަތެވެ. އެ ދުވަހު މާލެ ތެރޭގައި ހަރަކާތްތެރިވި ސިފައިންގެ ތެރެއިން ސިފައިންގެ ބަޑިގުދަނުގެ ތަޅުގަނޑި ކިނބިގަސްދޮށުގެއިން ސިފައިންގެއަށް ގެނެސްދިނުމުގައި ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީއާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެވަޑައިގެންނެވި އޭރު ކޯޕްރަލްގެ ރޭންކުގައި ހުންނެވި ފަރުޙަތު ޝަހީރެވެ.  

 

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ޚިދުމަތް ކުރެއްވި ދިގު މުއްދަތުގައި އަދާކުރައްވާފައިވާ އެޕޮއިންޓްމަންޓްތަކުގެ ތެރޭގައި ސްޓާފު އެޕޮއިންޓްމަންޓްތަކާއި ކޮމާންޑް އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް ހިމެނެއެވެ. ސޭންޑްހަރސްޓްގައި ތަމްރީނު ވުމަށްފަހު، 1986 ވަނަ އަހަރު ގިރިފުށީ ޓްރޭނިންގ ސެންޓަރުގައި ޓެކްޓިކްސް އިންސްޓްރަކްޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ކެރިއަރު ފެށްޓެވިއެވެ. އޭގެ އިތުރުން ޑިފެންސް މިނިސްޓްރީގެ ޓްރޭނިންގ ކޯޑިނޭޓިން އޮފިސަރާއި، ޗީފް އޮފް ސްޓާފްގެ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުކަމާއި، ކުއިކް ރިއެކްޝަން ފޯސް - III ގެ ޑެޕިއުޓީ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރާއި، އެމްއެންޑީއެފް ޓްރާންސްޕޯޓް ސަރވިސްގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުކަމާއި، ރީޖަނަލް ހެޑްކުއާޓަރ، ލ. ކައްދޫގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުކަމާއި ޑިފެންސް އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ ޓްރޭނިންގ އެންޑް އެޑިއުކޭޝަންގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުކަން ހިމެނެއެވެ.

 

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ތަފާތު ގިނަ ތަމްރީނުތައް ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. މީގެތެރޭގައި 1998 ވަނަ އަހަރު އިންޑޮނޭޝިއާއިން ކޮމާންޑް އެންޑް ސްޓާފް ކޯހާއި 1991 ވަނަ އަހަރު އިންޑިއާއިން ރެޖިމެންޓަލް ސްޓާފް އޮފިސަރ ކޯހާއި 2002 ވަނަ އަހަރު އިންޑިއާއިން ގަވަރނަންސް އެންޑް ޑިފެންސް މެނޭޖްމަންޓް ކޯސް ވަނީ ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައެވެ. އަދި ސިންގަޕޫރުގައި ބޭއްވި 32 ވަނަ ޕެސިފިކް އޭރިއާ ސީނިއަރ އޮފިސަރ ލޮޖިސްޓިކްސް ސެމިނަރާއި، އިންޑޮނޭޝިއާގައި ބޭއްވި 32 ވަނަ ޕެސިފިކް އާމީސް މެނޭޖްމަންޓް ސެމިނާރާއި، ތައިލެންޑުގައި ބޭއްވި 34 ވަނަ ޕެސިފިކް އޭރިއާ ސީނިއަރ އޮފިސަރ ލޮޖިސްޓިކްސް ސެމިނާރާއި އެމެރިކާގައި ބޭއްވި އޭޝިއާ ޕެސިފިކް ސެންޓަރ ފޯރ ސެކިއުރިޓީ ސްޓަޑީޒްގެ ސެމިނާ އޮން ކޮމްޕްރެހެންސިވް ސެކިއުރިޓީ ރެސްޕޮންސް ޓު ޓެރަރިޒަމް އާއި، އިންޑިއާގައި ބޭއްވި ޑިފެންސް މެނޭޖްމަންޓް ހިމެނެއެވެ ސެމިނަރާއި ތައިލެންޑުގައި ބޭއްވި އިންޓަނޭޝަނަލް މިލިޓަރީ އޮޕަރޭޝަންސް އެންޑް ލޯ ކޮންފަރެންސް އާއި، އެމެރިކާގެ ވޮޝިންޓަން ޑީސީގައި ބޭއްވި ނީއާ-އީސްޓް ސައުތު އޭޝިއާ ސެންޓަރ ފޯ ސްޓްރެޓެޖިކް ސްޓަޑީޒް އެގްޒެކެޓިވް ސެމިނާރާއި އޮސްޓްރޭލިއާގައި ބޭއްވި ޕެސޯލްސް ސެމިނާރާއި، ގްރީސްގައި ބޭއްވި ނިއަރ-އީސްޓް ސައުތު އޭޝިއާ ސެންޓަރ ފޯ ސްޓްރެޓެޖިކް ސްޓަޑީޒް އެލަމްނީ ސިމްޕޯޒިއަމްއާއި، އެމެރިކާގައި ބޭއްވި ނީއާ-އީސްޓް ސައުތު އޭޝިއާ ސެންޓަރ ފޯރ ސްޓްރެޓެޖިކް ސްޓަޑީޒް ސީނިއަރ އެގްޒެކެޓިވް ސެމިނާރާއި ޗައިނާގައި ބޭއްވި 38 ވަނަ ޕެސިފިކް އޭރިއާ އޮފިސަރ ލޮޖިސްޓިކްސް ސެމިނާރާއި، ދެކުނު ކޮރެއާގައި ބޭއްވި 13 ވަނަ ޗީފްސް އޮފް ޑިފެންސް ކޮންފަރެންސް (ސީއޯޑީ) ބައިވެރިވެވަޑައިގެންކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

 

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާއަށް ކުރައްވާފައިވާ އިޚްލާޞްތެރި ޚިދުމަތުގެ އަގުވަޒަންކުރައްވައި ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާއިން  ވަރަށް ގިނަ ޝަރަފުގެ ނިޝާންތަކެއް އަރުވާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ޑިސްޓިންގްއިޝްޑް ސާވިސް މެޑަލް، 3 ނޮވެންބަރުގެ މެޑަލް، ސައްތައިގެ މެޑަލް، ޑެޑިކޭޓެޑް ސާވިސް މެޑަލް، ޑިފެންސް ފޯސް ސާވިސް މެޑަލް، ގުޑް ކޮންޑަކްޓް މެޑަލް، އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މެޑަލް ހާސިލުކުރައްވާފައިވެއެވެ.

 

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރަކީ އެމްއެންޑީއެފްގެ ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މަގާމުގައި ހުންނަވައިގެން އެމްއެންޑީއެފް ޒަމާނީ ޕްރޮފެޝަނަލް އަސްކަރިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ބައްޓަން ކުރެއްވުމަށް ވަރަށް އަގުހުރި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެއްވި ލީޑަރެކެވެ. މިގޮތުން އެމްއެންޑީއެފް އަލުން ރީސްޓްރަކްޗަރ ކުރައްވައި، އޮފިސަރ ކޯރއާއި ވޮރަންޓް އޮފިސަރ ކޯރއާއި އެންލިސްޓެޑް ކޯރ ވަކިކުރެއްވުމާއި، އެންސީއޯ އެކެޑެމީ އުފައްދަވައި އެންސީއޯއިން ބާރުވެރިކުރުމަށް ކުރެއްވުނު މަސައްކަތްތަކުގެ ޙަޤީޤީ މޭސްތިރިއަކީ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރެވެ. މީގެއިތުރުން އެމްއެންޑީއެފްގެ ފުރަތަމަ ސްޓްރެޓެޖިކް ޑިފެންސް ޑިރެކްޓިވް ބައްޓަންކުރުމުގައި މިނިސްޓަރ އޮފް ޑިފެންސް އެންޑް ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީއަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އަދި ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ ހައިސިއްޔަތުން އެމްއެންޑީއެފްގެ އިދާރީ، ޕަރސަނަލް، އަދި ލޮޖިސްޓިކް މަސައްކަތްތައް ހިންގުމުގައި ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްއަށް ވަރަށް ބޮޑު އެހީތެރިކަމެއް ދެއްވިއެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޚިދުމަތުގެ ދާއިރާއަކީ އިންސާނީ ވަސީލަތް ބިނާކުރެއްވުމާއި ހިންގުމުގެ ދާއިރާއެވެ. މިގޮތުން މިހާރު މިއޮތް އެމްއެންޑީއެފްގެ ތަމްރީނާއި ތަޢުލީމީ ނިޒާމް ބައްޓަން ކުރެއްވުމުގެ މޭސްތިރިއަކީ ވެސް ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ފަރުޙަތު ޝަހީރުގެ ފިރިހެން ބޭފުޅަކާއި ހަތަރު އަންހެން ބޭފުޅުން ތިއްބަވައެވެ.

 

Tuesday, February 7, 2012

މިއަދު އެއްލިގެން މިދިޔައީ އަނެއްކާވެސް މުޅިން އާ ޞަފްޙާއެއް


ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނު އަސާސީ 2008 ވަނަ އަހަރު އެކުލަވާލެވުނުއިރު ހިމެނުނު ޑިމޮކްރެޓިކް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއެކު ފުރަތަމަ އެ ޤާނޫނު އަސާސީން ވެރިކަމަށް އައީ އޭރުގެ އިދިކޮޅު ލީޑަރ މުޙައްމަދު ނަޝީދެވެ. 30 އަހަރުގެ ވެރިކަމަކަށްފަހު ކުރީގެ ރައީސް އަލްއުސްތާޒް މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވެރިކަމުން ފައިބައި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ޑިމޮކްރަސީގެ ރިވެތި ނަމޫނާ ދައްކަވަމުން ރައްޔިތުންގެ ވޯޓުން އިންތިޚާބު ކުރެއްވި އާ ލީޑަރާ ވެރިކަން ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ.

Tuesday, January 17, 2012

ފޮލޯވަރޝިޕްގެ 10 ރޫލްސް



1.ތިމާގެ ވެރިމީހާ ނިންމާ، މަޤްބޫލްނޫން ނިންމުންތަކަށް އިލްޒާމް ނުކުރާށެވެ. ކަލޭގެ މައްޗަށްއޮތީ އެކަމަށް ތާއީދުކުރުމެވެ.

2.  ޙާލަތާގުޅޭގޮތުން ތިމާގެ ވެރިމީހާއާއި ކަންކަމުގައި ބަހުޘް ކުރާށެވެ. އެކަމަކު އެކަހެރިކޮންނެވެ. ހިތްނުތަނަވަސް ޙާލަތްތަކާ ދުރުހެލިވެ، މީހުންގެ ތެރެއަށް އެކަން ހާމަނުކުރާށެވެ.


3. ދިމާވާ ކަންތައްތަކުގައި ގޮތެއް ނިންމުމަށްފަހު، އަމިއްލައަށް  އިސްނަގައިގެން ވެރިމީހާއާއި ހަމައަށް އެކަން ގެންދާށެވެ.  


4. ޒިންމާދީފިނަމަ، ކޮންމެ ހިނދެއްގައިވެސް އެޒިންމާއެއް އުފަލާއެކު ޤަބޫލުކުރާށެވެ.

5. އޮޅުވާނުލާ އަބަދުވެސް ތެދުބުނާށެވެ. ތިމާގެވެރިމީހާ، އޭނާގެ އިސްކޮށްތިބި މީހުންގެ ކައިރީގައި ވާހަކަތައް ކިޔައިދޭނީ ތިމާ ބުނާ އެއްޗަކަށް ރިއާއަތްކޮށެވެ.


6. ވެރިމީހާ ގޮތް ނިންމުމަށް ބޭނުންވާނެ ހުރިހާ މަޢުލޫމާތުތަކެއް  ހޯދުމަށްފަހު ވެރިމީހާއަށް ދޭށެވެ. އަދި ކުރިމަތިވެދާނެ ސުވާލުތަކަށް ސަމާލުވެ ހުންނާށެވެ.


7. ގޮތެއް ހުށައަޅާއިރު، އެކަން ކުރަންޖެހެނީ ކާކަށްކަން ކުޑަކޮށް ވިސްނާލާށެވެ. މީގެ މާނައަކީ ތިމާގެ ލިމިޓޭޝަންސްއާއި ލިބިފައިވާ ބާރާއި ބަލިފައި އަމިއްލައަށް ދެނެގަތުމެވެ.


8. ޔުނިޓުގައި ހިނގާ ކަންތައްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ވެރިމީހާއާއި ހަމައަށް ގެންދާށެވެ. ލިބޭ ކާމިޔާބުތަކާއި ދިމާވާ މައްސަލަތައް ވެރިމީހާއާއި ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ބައެއްމީހުން ފަސްޖެހޭނެއެވެ. އެމީހުންގެ ވާހަކަތައް ވެރިމީހާއާއި ހަމައަށް ތިމާ ގެންދަންވާނެއެވެ. އަދި ތިމާގެ ކާމިޔާބުތަކާއި މައްސަލަތައް އެހެންމީހަކު ވެރިމީހާކައިރިއަށް ގެންދާނެކަމަށް އުންމީދު ކުރާށެވެ.


9. ކަމެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ އެކަމެއް ޙައްލުކުރާށެވެ. ޒިންމާވަނީ ކާކުތޯއާއި ރީތިނަން ލިބެނީ ކާކަށްތޯ ނުވިސްނާށެވެ.


10. މަސައްކަތުގައި ހޭދަކުރާވަގުތުތަކުގައި ޝައުގުވެރިކަމާ ތެދުވެރިކަމާއެކު ކަމަށްކަމޭހިތައިގެން ކުރާށެވެ. އެހެންނަމަވެސް ތިމާގެ ޢާއިލާގެ ބޭނުންތަކުގެމަތިން ހަނދާން ނައްތާނުލާށެވެ.  ޢާއިލާ ހަމަނުޖެހޭނަމަ، ތިމާގެ ހިތް ނުތަނަވަސްވާނެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ އަސަރު ވަޡީފާއަށްވެސް ކުރާނެއެވެ.

ލީޑަރޝިިޕްގެ އަސާސް (ޕްރިންސިޕަލްސް) ތައް



1.     ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސް ދެނެގަންނާށެވެ. އަދި ތިމާ އިތުރައް ތަރައްޤީ ކުރާށެވެ.
2.     ޓެކްޓިކަލީ އަދި ޓެކްނިކަލީ ހަރުދަނާވާށެވެ.
3.     މަސްޢޫލިއްޔަތު އުފުލާށެވެ. އަދި ތިމާ ކުރާ ކަންތައްތަކުގައި ޒިންމާވާށެވެ.
4.     ގޮތްނިންމަންޖެހޭއިރު ހަރުދަނާކަމާއިއެކު ގޮތްނިންމާށެވެ.
5.     އެހެންމީހުންނަށް މިސާލަކަށްވާށެވެ.
6.     ތިމާގެ ދަށުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުން ދަސްކުރާށެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ބޭނުންތަކަށް ބަލާށެވެ.
7.     ދަށުގައިވާ މީހުންނަށް ކަންތައްތައް ކުރަންވީގޮތާއި ވާނުވާ އަންގާށެވެ.
8.     ދަށުގައިވާ މީހުންގެ ކިބައިގައި މަސްޢޫލިއްޔަތު އުފުލުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން އުފައްދާށެވެ.
9.     ހަވާލުކުރެވުނު މަސައްކަތް އެނގުނުތޯ ބަލާށެވެ. އަދި ސުޕަވައިޒްކޮއް މަސައްކަތް ޙާޞިލްކުރާށެވެ.
10. ދަށުގައި މަސައްކަތްކުރާ ސިފައިން ޓީމެއްގެގޮތުގައި ތަމްރީންކުރާށެވެ.
11. ތިމާގެ ޔުނިޓަށް ލިބިފައިވާ ޤާބިލްކަމާއި އެއްވަރަށް އެމީހުންލައްވާ ކަންތައްތައް ކުރުވާށެވެ.

މަނަދޫގެ ދޯނި ފަހަރުގެ ތާރީޚު



އަހަރެމެންގެ ރަށުގައި އެއްފަހަރާ ސާޅީސް ވަރަކަށް މަސްދޯނި ދުއްވި ދުވަސްވަރެއް އައިކަމަށް ކުރީ ޒަމާނުގެ މީހުން ބުނެއެވެ. އޭރު މަނަދޫ މީހުންނަކީ ތިލަދުންމައްޗަށް ގޮސް ބަޑަހަ ޖަހައިގެން މަސްވެރިކަން ކުރުމުގައި ނަން އަރާތިބި ބައެކެވެ. މަޝްހޫރު ބައެކެވެ. އެޒަމާން ފެނިފައިވާ މީހުން މިހާރު މަނަދުއަކު ނެތެވެ. ތިބީ އެއަޑުތައް އަހާ މީހުންނެވެ. އޭރު އޮޑިދޯނި ފަހަރަށް ނަންކިޔާ އުޅުނީ ކިހިނެއްކަމެއް ނޭނގެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި އޮޑިދޯނި ފަހަރަށް ނަންކިޔަން ފެށީ އޮޑިދޯނިފަހަރުވެސް ރަޖިސްޓްރީކުރަން ފެށުނު ހިސާބުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ތާރީޚަށް ބަލާއިރު އޭގެކުރިންވެސް އޮޑިދޯނި ފަހަރަށް މަނަދޫގައި ނަންކިޔާފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

މަނަދޫގައި ވަރަށް ރީތި ނަންތައް އޮޑިދޯނި ފަހަރަށް ކިޔާފައި ހުއްޓެވެ. އޭގެ ބައެއް ނަންނަމުގައި ތިލަ މާނަތަކާއި ފުންމާނަތައް ހުއްޓެވެ. އޮޑިދޯނި ފަހަރު ރަޖިސްޓްރީކުރަންވެގެން ކިޔާފައިވާ އަސްލު ނަންތަކަށްވުރެ ބައެއް ދޯނި ފަހަރުގައި މަސްހޫރުވެފައިވަނީ ވަނަންތަކެވެ. ބޮޑެތި މަސްދޯނި ފަހަރު ރިޔަލުގައި ދުއްވި ޒަމާނަށްފަހު އިންޖީނަށް ބަދަލުވީއިރު އޭރު މަނަދޫގައި ހުރި ގިނަ މަސްދޯނިތައްހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދުވަސްވެ ބާވެފައެވެ. މަތި ހަދައިގެންވެސް އިންޖީނު އެޅުނީ މަދު ދޯންޏެއްގައެވެ. އިންޖީނުގައި ކާމިޔާބު މަސްވެރިކަމެއް އެދޯނި ފަހަރަކަށް ނުކުރެވުނެވެ. އެ ދޯނިފަހަރު ފަހުން ސަތަރިދޯންޏަށް ބަދަލުކުރިއެވެ. އެވިޔަފާރީގައިވެސް އެދޯނި ފަހަރު މާކާމިޔާބުވީތަނެއް ނުފެނުނެވެ.

1945 ވަނަ އަހަރުހާ ހިސާބުގައި ނުވަތަ ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމަ ނިމުނުއިރު މަނަދޫގައި އޮޑިވެރިންނަކީ މާގިނަ ބައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ މާނައަކީ މުއްސަދި އޮތީ ދެތިން އާއިލާއެކެވެ. ބޮޑެތި އޮޑިދޯނި ފަހަރު ނިސްބަތްވަނީ އެއާއިލާތަކަށެވެ. އޭރުތިބީ ޣަނީ ކަތީބު (ޢަބްދުލްޣަނީ ކަލޭފާނު) އާއި  އަޙްމަދު ކަލޭފާނުބެއާއި ޒަކަރީބެ އާއި ހާޖީގެ އިބުރަބެއާއި ކާސިންހާޖީއާއި ހާރޫނު މޫސަބެއާއި ނެވިގޭ އަބޫބެ ކަހަލަ އޮޑިވެރިންކަހަލަ ގިލިތަކުން ގުނާލެވޭނެ މަދު ބައެކެވެ. މިހާރުވަނީ މިހުރިހާ އެންމެންވެސް އަހަރެމެންނާ ވަކިވެ ގޮސްފައެވެ. ހުރިހާ މަރުހޫމުންނަށް ސުވަރުގޭގެ ރަހުމަތް ލައްވާށިއެވެ.

އުޖާލާ، ސިރާތާ، ނަސީރާ، އާކަރު، ވަރުދީ، ލިވަރުޕޫލް، ގުލްޝަނީ، ފިނިފެންމާ، ޝިކާރު، މަސައްރާ، މުނައްވަރު، މުނީރާ، ކަރަންކާ، ދިލާވަރު، ފެހިވިދުވަރު، ބެންކްގުޑުވާލި، މުތީ ބައްތެލި، ފެހެންދޫބައްތެލި، ބޮޑުދޯނި، ހުދުދޯނި، މިހިރީ ކުރީ ޒަމާނުގައި މަނަދޫގައި ދުއްވި ބޮޑެތި އޮޑިދޯނި ފަހަރަށް ކިޔާފައިވާ ނަންތަކެވެ.

އަހަރެމެންގެ ޖީލަށް ފެނުނު ޢަބްދުއްރަހިންބެ ދުއްވި އާކަރާއި ކުރީގެ އާކަރާ އެއީ ދެ ދޯންޏެކެވެ. އަސްލު ކުރީގެ އާކަރަކީ ޢަބްދުއްރަހިންބެގެ ކާފަ މޫސާމަނިކުބޭ ދުއްވި ދޯންޏެކެވެ. އެދޯނީގެ އަސްލު ނަމަކީ އުދުހޭތަރިއެވެ. އާކަރަކީ އެދޯންޏަށްކީ ވަނަމެކެވެ. އެދޯނި ގޮތްމަރު ތުޑިއަށް އަރާ ދެފަޅިވީއެވެ. އެއީ މާޅޮސްމަޑުލުގައި އޮންނަ ފަޅު ރަށެކެވެ. އޭގެފަހުން ނެވިގޭ އަބޫބެ ( ޢަބްދުއްރަހިންބެ ބައްޕަ ) ބަން ދޯންޏަކަށް އާކަރުގެ ނަން ދިނީއެވެ. ނެވިގޭ އަބޫބެގެ ދެން އޮންނަ ދޯންޏަކީ ޖަރީއެވެ. ކާސިން ހާޖީ އާއި ހާޖީގެ އިބުރަބޭގެ ބައްޕަ ހާޖީބޭގެ ހަތަރު ދޯނި ހުއްޓެވެ. އެއީ އުޖާލާ އާއި ސިތާރާ އާއި ނަސީރާ އާއި ހުދުދޯންޏާއި މަސައްރާ އާއި މުނައްވަރާއި ކަރަންކާ އާއި ދިލާވަރެވެ. މި ދޯނިތަކުގެ ތެރެއިން ހާޖީބެ ނިޔާވިއިރު އޮތީ ހަތަރު ދޯންޏެވެ. އެ ހަތަރު ދޯނި ހާޖީބެގެ ތިބި ހަމައެކަނި ދެފިރިހެން ދަރިން ކަމުގައިވާ ހާޖީބެ އިބުރަބެއަށާއި ކާސިންހާޖީއަށް ހަމައަށް ބެހީއެވެ. އިބުރަބެއަށް ލިބުނީ މަސައްރާ އާއި މުނައްވަރެވެ. ކާސިންހާޖީއަށް ލިބުނީ ކަރަންކާ އާއި ދިލާވަރެވެ.
އުޖާލާ ދޯނި ފަހުން ބައްތެއްޔެއްގެ ގޮތުގައި މޮޑިފައި ކޮށް އުޖާލާބައްތެލީގެ ނަމުގައި ދުއްވިއެވެ. ހާޖީބެގެ ނަސީރާ ދޯނި ގެއްލުނު ހާދިސާއަށްފަހު އޭގެން ދަތުރުކުރި މީހުންނާއި އެދޯނީގެ އެއްވެސް ޚަބަރެއް އަދިއަދަށް ދާންދެންވެސް ނުވެއެވެ. އެހާދިސާގައި ގެއްލުނު މީހުންގެ ތެރޭގައި ހާޖީބޮޑުބެ ބައްޕަ ހިމެނެއެވެ. ކަމަނަ ޔޫސުންބެ އަކީވެސް އޮޑިވެރިއެކެވެ. ޔޫސުންބެ ދުއްވި ދޯންޏަށް ކިޔަނީ ވަރުދީ އެވެ. ޣަނީ ކަތީބަކީ ދެވަނަ ބޮޑުހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު މަނަދޫގައި ހުރި ކުޑަކަތީބެވެ. މުޙައްމަދު އަމީން މަނަދޫއަށް ކާޑު ހިފައިގެން ދިޔައިރު ހުރީ ޣަނީ ކަތީބެވެ. ޣަނީކަތީބު ނުވަތަ ޢަބްދުލްޣަނީ ކަލޭގެފާނަކީ ވާދުބޭގެ ބޮޑުބެއެވެ. އޭނާ ނިޔާވުމުން އޭނާގެ ދަރިންނެތުމާއެކު ހުރިހާ މުދަލެއް ވާރުތަވީ ވާދުބޭގެ ބައްޕައަށެވެ. ލިވަރުޕޫލަކީ ޢަބްދުލްޣަނީ ކަލޭފާނުގެ ދޯންޏެކެވެ.ވާދުބޭ ދުއްވި ފިނިފެންމާ ދޯންޏަކީ މާފަހުގެ ދޯންޏެކެވެ. އެދޯންޏަށް ރަތްމަސްފަރޭވެސް ކިޔައެވެ. އެހެންކިޔުނީ މަލޭ ދަތުރެއްގައި ރަތްމަސްފަރަށް އެދޯނި އެރުމުންނެވެ. އެ ހާދިސާ ހިނގިއިރު ހާބުބޭ އެދޯނީގައި ހުރިކަމަށްވެއެވެ. ގުލްޝަނީގޭ އަބުދުބޭވެސް ދޯންޏެއް ދުއްވިއެވެ.
ޒަކަރީބެގެދުއްވީ ޝިކާރެވެ.ހާޖީގެ އިބުރަބޭމަސައްރާ، މުނައްވަރު، މުނީރާ ދުއްވިއެވެ.ކާސިންހާޖީކަރަންކާ އާއި އާއި ދިލާވަރު ދުއްވިއެވެ.ނެވިގޭ އަބޫބެގެ ޖަރީ އާއި އާކަރު ދުއްވިއެވެ. ހާރޫނު މުސާބޭ ދޯންޏަށް ކިޔަނީ ފެހިވިދުވަރެވެ. މި ދޯނި ފަހަރަކީ މަހަށްގޮސް ތިލަގަނޑު ޖަހައިގެން ހައްސަ ބާނައިގެން އަންނަ މަހަށްތޫނު ދޯނިފަހަރެވެ.އަޙުމަދު ކަލޭފާނުބޭ ދުއްވި ދޯންޏަށް ކިޔަނީ ބޮޑު ދޯންޏެވެ. އެދޯނި ކަނޑިންމަ މައްޗަށް ބަންޑު ޖަހާލި ހާދިސާއެއްގައި ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކަށް އަނިޔާވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކުރުމޫސަބޭ ހިމެނެއެވެ. ކުރުމޫސަބެއަށް އަނިޔާވީ ދޯނި ބަންޑުންޖަހާ ވައްތޮށްޓަށް އެރުމުންނެވެ. އަޙްމަދު ކަލޭފާނުބޭ ދުއްވި ބައްތެއްޔަށް ކިޔަނީ ފެހެންދޫ ބައްތެއްޔެވެ. އެއީ ފެހެންދޫން ކަލޭފާނުބޭ ގަން ބައްތެއްޔެކެވެ. ކަލޭފާނުބޭ އަތޮޅު ބައްތެލިވެސް ގަނެގެން ދުއްވިއެވެ. އެ ބައްތެއްޔަކީ ކަމަރާގެ ހަދާފަހުރި އެޒަމާނުގެ ފައިވްސްޓަރ "ޔޮޓެކެވެ."ހާޖީގެ އިބުރަބޭގެ މުތީ ބައްތެއްޔާއި އަލީސޮރުގެ"ބެންކްގުޑުވާލި" އަކީ މާލެދަތުރުކުރި ދޯނިފަހަރެވެ. ކެލާ ހަސަންބެގެ ހުދަންބަރަކީ އެދޯނި ބަންނަން ލަކުޑި ކަނޑަށް ދިޔަ ދަތުރެއްގައި ހޮވުނު ހުދަންބަރަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ދީފައިވާ ނަމެއްކަމަށް ވެއެވެ. ކުޑައިބުރާހިމުގެ ޒަމާނީ އަކީ ސަތަރިދޯނިތަކުގެ ތެރެއިން މަނަދޫގެ އެއްވަނައެވެ. ވަދުދޯނި ނުވަތަ ކުދި ދޯނި ފަހަރުގެ ތެރޭގައި އިބުރަބޭގެ ތުއްތުބޭ ޖައްރާފު ، ޒަކަރީބޭގެ ބުއްފުޅި، ކެލާ ހަސަންބެގެ ކުޑަތޯލާއި ބޮޑުތޯލާ،  މޮޔައިބުރަބޭގެ ފޮށިއެއްލި، ފަހަކަށްއައިސް މަޝްހޫރި ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި ސޯލިންބެ ތުއްތުބޭގެ ތަށިބަރި ހިމެނެއެވެ. މީގެއިތުރުން ވަދުދޯނިތަކުގެ ތެރޭގައިފޭލިބޯ މޫސާބޭ ދޯންޏާއި، ސަންގު ދޮންބެ ދޯންޏާއި، ހަކުރުކަރިންބެ ދޯންޏާއި، ދޮންފުތު މުޙައްމަދުބޭ ދޯންޏާއި، ހައިގިލި އަބޫބެ ދޯންޏާއިދޮންތުއްތުބޭ ދޯންޏާއި ބީރު އަބުރުބޭދޯންޏާއި ދުންބޯ ދުއްލޯބެ ދޯންޏާއި ސީނުއިސްމާޢީލް ދޯނިފަދަ ދޯނިތަކަކީ ވަދުމަސްވެރިކަން ކުރުމުގައި އަރާހުރި ދޯނިފަހަރެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ދުއްވި މަސްދޯނިތަކުގެ ތެރޭގައި މިލަދޫ އިބްރާހިމްބެގެ ހިޖުރަ ދޯންޏާއި ގަރުދިޔަ މުހުންމަދު ދޯނި ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

އަތޮޅުގޭގައިވެސް ދޯނި ދުއްވިއެވެ. ލޯންޗެއްވެސް ދުއްވިއެވެ. ދޯނިތަކުގެ ތެރޭގައި އެހީ،ރަންދެލި، ދެވެންދުނި ހިމެނެއެވެ. ދެވެންދުނި މިއީ ރިޔާނެގި ކުޑަ ދޯންޏެކެވެ. މިދޯނީގައި އެންމެ ފަހުން ކުރި މަސައްކަތަކީ އަތޮޅުގެ އަޅަން މަނަދޫ ފަރުން ގާއެރުވުމެވެ. އެމަސައްކަތަށްފަހު އެދޯނި ނީލަމުގައި ވިއްކާލީއެވެ.އެންމެފަހުން މަނަދޫން ފެނިގެންދިޔައީ އަންބުދުގެ މަނަދޫ ބޯޓެވެ. މިއީ މަނަދޫގެ ތާރީޚުގައިވެސް ދުއްވި އެންމެ ބޮޑު ބޯޓެވެ. މިހާރު މިބޯޓްވަނީ ވިއްކާލާފައެވެ.

Monday, January 16, 2012

މަނަދޫގެ ވިޔަފާރިގެތަކުގެ ތާރީޚް


ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

(ފޮޓޯ: އަޅުގަނޑުގެ ކާފަ ޤާސިމް ހާރޫނު ކޮޅުބަށް ވިޔަފާރިކަމު ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅެއްގައި ބޭނުންކުރެއްވި ޕާސްޕޯޓެއް)

މަނަދޫގައި ވިޔަފާރިކުރާ ފިހާރަތަކުގެ ތާރީޚަކީ މާގިނަދުވަސްވީ ތާރީޚެއްނޫނެވެ. އެކަމަކުވެސް ކޮންމެވެސް މީހަކު މި ތާރީޚަށް ކަޅިއެއް އެއްލާނުލައި އޮތިއްޔާ ފަހުން މި ތާރީޚު ހޯދަން ދަތިވެދާނެއެވެ. މިހާރުވެސް ތާރީޚަކަށް އެންމެ އެކަށޭނަ މިންވަރަށް މަނަދޫގައި ކުރިން ހުރި ފިހާރަތަކުގެ ތާރީޚު ލިޔެވޭކަށް ނެތެވެ. އެއީ އެފިހާރަތައް ހިންގި ތާރީޚުތައް އަތުޖެހޭ ހިސާބުގައި ނެތީތީއެވެ.
މިހާރު ލިޔެވެންއޮތީ ފިހާރަތަކުގެ ނަންތަކެވެ. މިއިން ނަމެއްގެ ތެރެއިން ނަމެއް ވެއްޓިފައި އޮތްނަމަ ނުވަތަ އިތުރުކޮށްލަން ބޭނުންވާ ނަމެއް އޮތްނަމަ ކިޔުންތެރިން ކޮމެންޓްސްގައި ލިޔުއްވާށެވެ. އޭރުން ފަހުން އެހެން މީހަކު ކުރާ ދިރާސާއަކަށްވެސް ބޭނުން ހިފިދާނެއެވެ. އަދި މި ކޮލަމްގެ މުއްސަދިކަންވެސް އިތުރުވާނެއެވެ.

މަނަދޫގައި މިޒަމާނުގެ އުސޫލުން ގަނެވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކުރަން ފެށުނީ "ކާޑުގެ" ދުވަސްވަރުގައެވެ. މަނަދޫ ކާޑުގެ ހުރީ މިހާރު ބިކިރި ރެސްޓޯރެންޓް އެހެރަ )މަނަދޫ ޒުވާނުންގެ ޖަމްޢިއްޔާއަށް ދީފައިވާ ބިމުގެ( ސަރަޙައްދުގައެވެ. ކާޑުގޭގައި ވިއްކާ ހެދީ ކާޑުގެ ބައިވަތްތަކެވެ. އޭރު ވިޔަފާރިކުރީ ބާޓާ ސިސްޓަމަށެވެ. ތަކެތީގެ ބަދަލުގައި ތަކެތި ދޭ އުސޫލުންނެވެ. ކާއްޓާއި މަސް ގަތުމަށްފަހު، ކަނޑޫ، ހަކުރު، ގޮދަން، ޒުވާރި ފަދަ ތަކެތި ދޫކުރާ ގޮތަށެވެ. 

މަނަދޫގައި އަމިއްލަ ގޮތުން ފުރަތަމަ ވިޔަފާރި ކުރަންފެށީ މަނަދޫ ކާސިން ހާޖީއެވެ. މަނަދޫ ފިނިވާގޭގައި މިހާރުވެސް އެ ވިޔަފާރި ކުރި ޢިމާރާތް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. އެވިޔަފާރި ކާސިންހާޖީގެ މަރުދުވަހަށް ދެމިގެންދިޔައެވެ. އެފިހާރައަށް ކިޔަނީ "ސަމަރވައިޓް ޝޮޕް" އެވެ. ކުދިން މަޖަލަކަށް "ސަމަރުވައިޓްޝޮޕް، ކަމަނައުމަރުކޯޓް" މިހެން ކިޔާ އަޑު އަހަރެންނަށް އިވެއެވެ. މިހެން ކިޔަނީ މި ފިހާރައަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. މިއީ ސިލޯނުން ސީދާ މުދާގަނެގެން ގެނެސް ވިއްކި ފިހާރައެކެވެ. މުޅި އުތުރުގައިވެސް ނަން މަޝްހޫރު ފިހާރައެވެ. އަހަރެމެންނަށް ވީއިރު ނުވަތަ 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި މިފިހާރަ ވަރަށް ހިނގިއެވެ. އެންޓިޕާއަކީ މިފިހާރައިން ވިއްކި ޚާއްޞަ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ފަނިވުމުން ކުޑަކުދިންނަށް ބޯންދޭ ދިޔާ ބޭހެކެވެ. މި ފިހާރައިގެ ވިޔަފާރި މަޑުޖެހިގެންދިޔައީ ކާސިންހާޖީ ބަލިވުމުންނެވެ. އޭރު އެފިހާރައިގައި ހުރި ގިނަ އަދަދެއްގެ ބްރިސްޓޯލް ސިގިރެޓްތަކެއް ފީވުމުގެ ސަބަބުން އުކާލިއެވެ. ވަލުތެރޭގައި ބަބުކެޔޮމޫ ބޮއިހަދަމުންދިޔަ ކުދިން ކާޓޫނު ކާޓޫނުން ރައްކާކޮށްގެން ބޮއި ހެދިއެވެ.

ދެން ފާހަގަކުރެވޭ ތަނަނީ ނ. އަތޮޅު އިސްޓޯރެވެ. ނ. އަތޮޅު އިސްޓޯރަކީ 1970 ގެ ދުވަސްވަރު  މަނަދޫގައި އެންމެ ވަރުގަދައަށް ހިންގި އަނެއް އިސްޓޯރެވެ. އަތޮޅު އިސްޓޯރުގައި އަހަރެމެންނަށް ފެންނަން ފެށިއިރު އިންނަ ސޭޓަކީ މަރުހޫމް މޫސާފުޅުބެއެވެ. އެޒަމާނުގައި ނ. އަތޮޅުގެ ހުރިހާ ރަށަކުން މަނަދޫއަށް އައިސް ވިޔަފާރިކުރެއެވެ. އަހަރެމެން ސްކޫލަށް ދާއިރު އިރުވައި ތޮށީގެ ރަށްރަށުގެ މީހުންގެ ކާޑު ޑަބިޔާތައް ބޭރުގެ ގާގަނޑުމަތީގައި އަތުރާފައިވާތީ ދެކެމެވެ. އޭރު ކިޔުތައް އޮންނަނީ ދަމާލާފައެވެ. އޭރު ދިހަ ލާރިއަށް އަލަނާސި މެޓައެއް ލިބެއެވެ. އަތޮޅު އިސްޓޯރު ގާގަނޑު ކައިރިން ދިހަލާރި ހޮވައިގެން ކުދިން އަލަނާސި މެޓާ ހަމަ އެފިހާރައިން ގަނެއެވެ.

އަތޮޅު އިސްޓޯރުގެ އިތުރުން ދޮންތުއްތުބޭ)ސަޢީދު ޤާސިމް(ގެ "އާފިހާރަ" އަކީ 1990ގެ އަހަރުތަކުގައި މަނަދޫގެ އެއްނަންބަރު ފިހާރައެވެ. އެފިހާރަ ހިންގަންފެށިތާ މާގިނަދުވަހެއް ނުވަނީ މަރުހޫމް ސީނު އިސްމާޢީލް)އިސްމާޢީލް( ގެ "މަތިސްޓަރ" ހުޅުވިއެވެ. އަދި ކަރިންބޭގެ މުޙައްމަދުބޭގެ އިބްރާހިމް )އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު( ގެ ޚިދުމަތް ފިހާރައިގެ ޚިދުމަތް މަނަދޫ ރައްޔިތުންނަށް ލިބެން ފެށިއެވެ. ވިޔަފާރީގައި މުޅިން އާނަމެއް އަނެއްކާވެސް އަތުވެއްޖެއެވެ. އެއީ ކެލާ ޝަރީފާގެ އިބްރާހިމް )އިބްރާހީމް ޙުސައިން( ގެ "ގިގުނި" ފިހާރައެވެ. ޚިދުމަތް ފިހާރަ އާއި އާފިހާރައަށްވުރެ މާފުރިހަމައަށް ގިގުނި ހިގަންފެށިއެވެ. ގިގުނީގެ އަޑު ފަޑުވަންފެށީ ދޮންއައިމިންދައިތަގެ ވަހީދު ) ވަޙިދު( ގެ "އާތު" ފިހާރައެވެ. މިހާރު މަނަދޫގައި ހުރި އެންމެ ގިނަ މުދާ އެއްތަނަކުން ލިބޭ އެންމެ ފިހާރައަކީ އާތު ފިހާރައެވެ. ނޫހުބޭގެ ރައްޒާޤު) ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ނޫޙު( ގެ "ފަޒާއިސްޓޯރު" ، އަލީ ސޮރު )ޢަބްދުﷲ ޢަލީ( ގެ "މިރުސް އިސްޓޯރު އަހަރެމެންނާ ވަކިވެގޮސްފައިވިޔަސް އަލީސޮރުގެ ޔޫސުބު )ޔޫސުފް ޢަބްދުﷲ(ގެ "މަގަތު" އެއްވާނެއްގައި އެބަހިފަހައްޓައެވެ. ރާކެއްޓު)އިސްމާޢީލް ޢުމަރު(ގެ "ޕެންޒީމާ ސްޓޯރު"، އަލިބެ ރަޝީދުގެ "ސާތު" ފިހާރަ ވަރަށް ހިނގިއެވެ. ކަޑަވައި)އަބޫބަކުރު ޢުމަރު) ހިންގި ފިހާރައާއި މާޅެންދޫ ކާސިންފުޅުބެ ހިންގަމުންދާ ފިހާރައިގެ ނަން ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަކަށް ނައެވެ.

މިހާރު މަނަދޫގައި ޒަމާނީ އާ ގޮތްތަކަށް ވިޔަފާރިތައްދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ. ގަދީމީ ގޮތްދޫކޮށްލައި ޒަމާނީ ކުލަތަކާއި ރަހަތައްދަނީ ތަޢާރަފުކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން ޖޯކޭ ) ޢަބްދުލްޙަމީދު ޙުސައިން( ގެ "ނިއުވިއު" އަކީ މަނަދޫގެ ވިޔަފާރީގެ ސްޓައިލް ބަދަލުކޮށްލި ފިހާރައެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ސޯލިންބެގެ އަޙްމަދު )އަޙްމަދު ޝިޔާމް( ގެ މައިސްޕޮޓް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މަނަދޫގައި ކޮމްޕިއުޓަރ ވިޔަފާރި ފުރަތަމަ ކުރަންފެށީ މަނަދޫ ކުންނަމަލައިގައި ހުޅުވި "ޓެކްގައިސް" އިންނެވެ.

ބޭސްފިހާރަތައް މަނަދޫގައި އިތުރުވެގެންދިޔައިރު މި ވިޔަފާރި މަނަދޫއަށް އަދި މުޅި ނ. އަތޮޅަށްވެސް ތަޢާރަފުކުރީ މަނަދޫ ކަރަންކާވިލާ އިބްރާހިމް މަނިކު )ހާރޫނު މޫސަގެ މަނިކު( އެވެ. އޭނާގެ "ފުރަވެރި" ބޭސްފިހާރައަށްފަހު ރައްޔިތުންގެ "ފަސްސަންގު" ބޭސްފިހާރަ ހުޅުވިއެވެ. ފުރަވެރި ފުރަތަމަ ހިންގީ ކަރަންކާވިލާގައެވެ. މިހާރު ފުރަވެރި އެހިންގަނީ ތިންވަނަ ތަނުގައެވެ. ވިޔަފާރީގައި ތެޔޮދޮންބެ )ޢަބްދުﷲ މޫސާ( އަކީ ނަމޫނާއެކެވެ. ފުރަތަމަ ތަނެއް ކުއްޔަށް ހިފައިގެން ވިޔަފާރި ކުރަން ފެށީ އޭނާއެވެ. އެއްފަހަރާ މަނަދޫގައި ދެ ފިހާރަ ހިންގީވެސް އޭނާއެވެ.

މިހާރު މަނަދޫއަކީ ޖޫގޯގެ ވިޔަފާރިވެސްކުރާ ރަށެކެވެ. ޖޫގޯގެ ވިޔަފާރި ފުރަތަމަ ފެށީ މަނަދޫ ނިޝާންގައި "އެމްކިޔުބް" ގެ ނަމުގައި އަޙްމަދު ފައިސަލް )އިބްރަބޭ ތުއްތުބޭގެ ފައިސަލް( އެވެ. މަނަދޫ ލިލީގައި މިހާރު މަޢުރޫފް ޢަބްދުލްޢަޒީޒު )މާއްޓޭ( ވެސް ޖޫގޯގެ ޚިދުމަތްދެއެވެ. ހާޑްވެއަރ ފިހާރަތަކަށް ބަލާއިރު ފުރަތަމަ ހުޅުވީ މަނަދޫ ޒުވާނުންގެގުޅުމުގެ ޢިމާރާތުގައި ދޮންތުއްތުބޭގެ މުޙައްމަދު )މުޙައްމަދު ސަޢީދު( ހުޅުވި ހާސާ ހާޑްވެއަރ އެވެ. މިހާރު އާތުހާޑްވެއަރ ވަނީ އާތުވަހީދު ހިންގަން ފަށާފައެވެ. މިހާރު އެފިހާރައަކީ ބޭނުންކުލައެއް މެޝިން ބޭނުންކޮށްގެން މިކްސްކޮށް ތައްޔާރުކޮށް ފޯރުކޮށްދޭ ޒަމާނީ ފިހާރައެކެވެ. ހަނދާން ބަލި ނޫނިއްޔާ ބައިޓީ ) ޢަބްދުﷲ މުޙައްމަދު( ހިންގި "ބިނާ އިސްޓޯރު" އާއި ޢަބްދުއްރަޙިންބެ ހިންގި ފިހާރައާއި މަރުޙޫމް މަނަދޫ ޢަބްދުއްސައްތާރު ހިންގި ސަންލައިޓް ޝޮޕް ހަނދާނަށް އަންނާނެއެވެ. މި ސަންލައިޓް ޝޮޕް ފުރަތަމަ ހިންގީ މަނަދޫ ފިނިވާގޭގައި ކުރިން ސަމަރުވައިޓް ޝޮޕް ހިންގި ތަނުގައެވެ.

މަނަދޫގެ ވިޔަފާރިތައްދަނީ ކުރިއަށެވެ. ސައިފިހާރަތަކާއި ވަޑާންކުރާ ތަންތަންދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. ތަފާތު އެކި ބާވަތްތަކުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ވިއްސަކަށް ފިހާރަ މިހާރު މަނަދޫގައި އެބަހުއްޓެވެ. ކޮމެންޓްސް ކުރައްވާ ބޭފުޅުން ފިހާރަތަކާއި އެތަންތަނުގެ ވެރިންގެ ނަންތައް ކޮމެންޓްސްގައި ހިމަނުއްވާށެވެ. އޭރުން މިލިޔުން އިތުރަށް ފުރިހަމަ ވާނެއެވެ.

ސިފައިންނާއި ހުޅުލެއާ އޮތް ގުޅުމުގެ ކުރު ތާރީޚު

   ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު   ·        19 އޮކްޓޫބަރު 1960: އިނގިރޭސީން ހުޅުލޭގައި ދަގަނޑު ފިލާއަޅައިގެން ވަގުތީ ގޮތުން އެއަރ ސްޓްރިޕް އަޅައި، ވަ...